Cách giúp học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử

Cách giúp học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử
Chúng ta đều có thể khẳng định, môn Lịch sử không chỉ cung cấp kiến thức
lịch sử mà còn có tác dụng giáo dục tình cảm, đạo đức nhận thức tư tưởng và phát
triển tư duy cho học sinh.
Đã có quan niệm sai lầm cho rằng học lịch sử chỉ cần học thuộc lòng SGK,
ghi nhớ các sự kiện là đạt yêu cầu, không cần tư duy và không cần bài tập thực
hành. Đây chính là quan niệm sai trái và là một trong những nguyên nhân làm suy
giảm chất lượng bộ môn.

Lịch sử là môn học mà đa số học sinh chán và không thích học, nhiều em
còn có cảm giác “sợ” môn học này. Bởi vì lịch sử có nhiều sự kiện, mà mỗi một sự
kiện phải gắn liền với hoàn cảnh cụ thể, không lập lại. Điều đó, gây ra cho người
học cảm giác khó nhớ, dễ nhầm và mau quên. Trong một số năm trở lại đây, số học
sinh THPT sao nhãng việc học tập các bộ môn khoa học xã hội nói chung, Lịch sử
nói riêng càng bộc lộ rõ, tình trạng này không những ở các thành phố thị xã mà học
sinh ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa cũng có những biểu hiện lơi là, thái độ
học tập bộ môn yếu, dẫn đến kết quả hết sức thấp kém tới mức báo động! Hàng
ngàn điểm không môn lịch sử trong các kì thi Đại học, Cao đẳng là một minh
chứng, một điều mà cả xã hội quan tâm và lo ngại. Đã có nhiều cuộc hội thảo ở
nhiều cấp bàn bạc về vấn đề trên, nhưng thực tế vẫn chưa mang lại kết quả như
mong đợi. Việc nghiên cứu tìm ra biện pháp cải thiện tình trạng hiện tại là hết sức
cần thiết và cấp bách.
Cùng với các môn học, các họat động trong nhà trường phổ thông, việc dạy
học lịch sử góp phần giáo dục thế hệ trẻ theo mục tiêu đào tạo đã được xác định.
Môn lịch sử với chức năng và nhiệm vụ của mình góp phần tích cực vào công việc
này. Hiệu quả giáo dục của bộ môn tùy thuộc vào quan niệm, việc khai thác nội
dung và phương pháp sư phạm phù hợp.
Đặc trưng của môn lịch sử là người học không thể trực tiếp tiếp xúc với quá
khứ lịch sử, sự kiện lịch sử là duy nhất và không lập lại, nên khi học không thể
“làm thí nghiệm” để kiểm chứng. Quy luật nhận thức được tiến hành “từ trực quan
sinh động đến tư duy trừu tượng”. Vì vậy, con đuờng nhận thức lịch sử được tiến
hành thông qua việc tạo biểu tượng lịch sử để hình thành khái niệm lịch sử, cuối
cùng là nêu quy luật và rút ra bài học lịch sử.
1. Ghi nhớ sự kiện lịch sử

Sự kiện kịch sử là một biến cố lịch sử, hoặc một hiện tượng lịch sử đã xảy ra
và được con người hiểu biết và ghi chép lại. Nó có tính độc lập và khách quan với
ý muốn của con người.
Chúng ta đều khẳng định, ghi nhớ sự kiện là điều kiện tiên quyết trong việc
học lịch sử, không nhớ sự kiện không thể học tốt Lịch sử. Nhưng đây lại chính là
điều người học gặp khó khăn nhất. Để khắc phục tình trạng này, giáo viên có thể
hướng dẫn học sinh một số cách sau giúp ta ghi nhớ sự kiện lâu hơn:
 Tóm tắt được nét chủ yếu về một sự kiện
VD: Tình hình nước ta năm đầu sau Cách mạng Tháng Tám 1945.
Học sinh hãy nhớ nước ta có 3 loại giặc: giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm,
và những khó khăn về tài chính.
 Giặc đói: nạn đói cuối 1944 đầu 1945 vẫn tiếp tục hoành hành
 Giặc dốt: hơn 90% dân số nước ta mù chữ
 Ngoại xâm: quân Anh, quân Pháp, quân Trung Hoa dân Quốc; và bọn
phản Cách mạng việt Quốc, Việt Cách…
 Tài chính: Ngân sách hầu như trống rỗng
Nắm được tình hình đó cùng với số liệu cụ thể sẽ khắc họa sâu trong đầu
học sinh hoàn cảnh đất nước “ngàn cân treo sợi tóc”.

 Hãy cố gắng nhớ một đọan ngắn tài liệu gốc hoặc lời nói của
nhân vật lịch sử có quan hệ với sự kiện đó.
VD1: Để hiểu thái độ hung hăng của đế quốc Đức giai đọan cuối XIX đầu
XX, hãy nhớ câu nói của Lênin “một con hổ đói đến bàn tiệc muộn”.
VD2: Khi học “Chủ trương của ta trong đông-xuân 1953-1954”, học sinh
hãy ghi nhớ hình ảnh và câu nói của Bác tại Hội nghị BCT tháng 9/1953 khi Người
nhận định về kế hoạch Na-va Pháp tập trung quân tại đồng bằng Bắc bộ: Bác giơ
bàn tay nắm chặt lên thành quả đấm và nói “Nếu bàn tay này bây giờ duỗi ra, thì
các ngón tay dễ dàng bị bẻ gãy từng ngón. Cũng vậy, ta phải có cách buộc khối cơ
động của Pháp phân tán ra 5- 7 phần”. như thế, học sinh sẽ dễ dàng hiểu được vì
sao ta lại mở một loạt chiến dịch tấn công khắp chiến trường Đông Dương (buộc
khối cơ động tinh nhuệ của Pháp phải phân tán ra nhiều nơi, không thể tập trung tại
đồng bằng Bắc Bộ và tất nhiên làm giảm đi sức mạnh của Pháp).

 Nhớ niên đại lịch sử dễ dàng hơn khi “liên kết” nhiều sự kiện
lịch sử riêng biệt, thậm chí không liên quan với nhau thành một.
Nghe có vẻ là vô lý nhưng lại hoàn toàn là sự thật. Khi nhớ 1 sự kiện lịch sử
sẽ nhớ được nhiều sự kiện khác nếu nắm được logic thời gian xảy ra các sự kiện, ví
dụ:
 Năm 1789: Ở Pháp diễn ra cuộc CMTS làm rung động châu Âu, thì ở
Việt Nam vua Quang Trung đại thắng quân Thanh xâm lược khiến triều đình nhà
Thanh khiếp nể.

 Ngày 05/05: Gắn với những con người vĩ đại và những sự kiện lớn:
Vua Louis XVI (Pháp) triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp trong CMTS Pháp (1789), là
ngày sinh của Karl Marx (1818), và là ngày mất của Napoléon Bonaparte (1821).
 Karl Marx và F. Engel hai người bạn, hai người đồng chí vĩ đại, họ
đều là người Đức, K. Marx sinh trước F. Engel 2 năm và mất trước ông 12 năm
(1818-1883) và (1820-1895).
 Năm mất của Marx (1883) cũng là năm mất của vua Tự Đức ở Việt
Nam, năm lên ngôi của vua Dục Đức và vua Hiệp Hòa gắn với sự kiện “Tứ nguyệt
Tam vương”, và là năm triều Nguyễn kí hiệp ước Quý Mùi (hay còn gọi hiệp ước
Harmand), một hiệp ước quan trong đánh dấu sự đầu hàng của triều đình Nguyễn.
 23/11/1940 ngày Nam Kỳ Khởi Nghĩa, 5 năm sau là ngày Nam Bộ
kháng chiến (23/09/1945). Qua đó, Học sinh còn còn nhớ và hiểu được sự khác
nhau giữa “Nam Kỳ” với “Nam Bộ”; “khởi nghĩa’ với “kháng chiến”. ...v..v. Và
còn nhiều sự kiện trong lịch sử khác nữa.
2. Công thức hoá nội dung cơ bản của chương, bài học
VD1: Khi học về các chiến lược chiến tranh của Mỹ tiến hành ở Việt Nam
trong chương IV Lịch sử 12; Để dễ nhớ và có thể so sánh những điểm giống và
khác nhau giữa các loại hình chiến tranh đó có thể viết thành công thức, từ đó các
em diễn đạt bằng ngôn ngữ hiểu biết của mình, vừa nắm chắc, vừa tránh sự nhầm
lẫn.
CTĐB = [(Mỹ (cố vấn + vk +ptct + USD) + QĐSG) x MN]
CTCB = [(Mỹ (cố vấn + quân đội + vk +ptct + USD) + QĐSG + Quân Đồng
Minh) x MN+MB]
VNHCT = [(Mỹ (cố vấn + quân đội + vk +ptct +USD) + QĐSG) x ĐD]
Điểm khác nhau cơ bản của CTCB với CTĐB là đã có sự tham chiếm của
quân Mỹ và quân Đồng minh của Mỹ. Bộ mặt xâm lược lộ rõ. Phạm vi chiến tranh
ra cả Miền Bắc.
3. Hệ thống hóa kiến thức lại thành các chủ đề
Khi đã làm chủ được kiến thức đơn lẻ việc quan trọng tiếp theo là phải biết
sắp xếp lại thành từng vấn đề theo mảng kiến thức hay theo một giai đoạn lịch sử.
Làm được điều đó HS có khả năng ứng phó được với các lọai cũng như các dạng
câu hỏi, ví dụ1:
a. Những hoạt động của NAQ từ 1919 đến 1925?
b. Những hoạt động của NAQ từ 1925 đến 1930?
c. Công lao to lớn đầu tiên của Nguyễn Ái Quốc đối với Cách mạng Việt
Nam là gì?
d. Nêu vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với quá trình vận động chuẩn bị
thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tất cả nên hệ thống lại thành một vấn đề “Nguyễn Ái Quốc với Cách
mạng Việt Nam trước khi có Đảng”.
VD2: Vấn đề: “Đấu tranh ngoại giao trong CMVN” trong Cuộc chiến
tranh Giải phóng dân tộc 1945- 1975, có các hiệp định:
 Hiệp định Sơ bộ 6.3.1946
 Hiệp định Geneva 21.7.1954
 Hiệp định Paris 27.1.1973
VD3: Cách mạng Việt Nam 1939 -1945 xoay quanh 4 sự kiện lớn là: Hội
nghị Trung ương (11/1939), Hội nghị Trung ương (5/1941), Hội nghị Ban thường
vụ TW Đảng 12/3/1945 và cuối cùng là Hội nghị toàn quốc của Đảng (13-
15/8/1945). Tất cả học sinh cần lưu ý: bối cảnh; nhận định tình hình, xác định kẻ
thù, đề ra chủ trương; pp đấu tranh …
4. Tự đặt ra các câu hỏi và tìm cách giải quyết chúng
Mỗi một sự kiện lịch sử, học sinh phải trả lời được 3 câu hỏi: Vì sao? Như
thế nào? Ra sao?. Nghĩa là người học phải nắm được nguyên nhân, diễn biến, kết
quả ý nghĩa của các sự kiện. Phải nắm chắc tên bài, tên các tiểu mục. Chuyển các
tiểu mục ấy thành câu hỏi.
VD1: Như khi học về sự xuất hiện các tổ chức Cộng sản 1929. Tự đặt ra
câu hỏi như: "Ba tổ chức cộng sản ấy tên là gì? Tại sao ra đời? ra đời ở đâu? Có ý
nghĩa gì?"
VD2: Khi học về sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam 03/02/1930. Học
sinh cần phải đạt được các yêu cầu:
 Vì sao có Hội nghị thành lập Đảng?
 Trong Hội nghị các đại biểu đã thự hiện những nội dung quan trọng
gì?
 Nguyễn Ái Quốc có vai trò như thế nàotrong việc triệu tập và chủ trì
hội nghị.
 Kết quả, ý nghĩa của hội nghị đó là gì?
(trích SKKN “Hướng dẫn học sinh ôn tập tốt môn Lịch sử” 2015-2016_ Phạm Văn Minh)