HIỆU QUẢ TÍCH CỰC TỪ MÔ HÌNH “GIỜ RA CHƠI KHÔNG ĐIỆN THOẠI” TẠI TRƯỜNG THPT ĐOÀN KẾT

HIỆU QUẢ TÍCH CỰC TỪ MÔ HÌNH “GIỜ RA CHƠI KHÔNG ĐIỆN THOẠI” TẠI TRƯỜNG THPT ĐOÀN KẾT

Thực trạng sử dụng điện thoại thông minh trong học sinh THPT và những hệ lụy

Trong thời đại công nghệ số, điện thoại thông minh (smartphone) đã trở thành một vật dụng không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của con người, đặc biệt là giới trẻ. Đối với học sinh trung học phổ thông (THPT), việc sở hữu và sử dụng smartphone gần như là phổ biến. Theo nhiều khảo sát gần đây, tỷ lệ học sinh THPT có điện thoại thông minh chiếm đến hơn 90%, và phần lớn trong số đó sử dụng điện thoại hàng ngày với thời lượng trung bình từ 3 đến 6 giờ.

Tuy nhiên, việc sử dụng điện thoại thông minh không chỉ mang lại tiện ích mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng, đặc biệt là đối với sức khỏe, học tập, hành vi và thái độ của học sinh.

* Về sức khỏe thể chất và tinh thần: Việc sử dụng điện thoại quá nhiều dẫn đến tình trạng mỏi mắt, cận thị, rối loạn giấc ngủ do ánh sáng xanh từ màn hình ảnh hưởng đến chu kỳ sinh học. Ngoài ra, tư thế ngồi sai khi sử dụng điện thoại cũng gây ra các vấn đề về cột sống, đau cổ, đau vai gáy. Về mặt tinh thần, học sinh dễ bị căng thẳng, lo âu, thậm chí trầm cảm khi tiếp xúc quá nhiều với mạng xã hội, nơi thường xuyên xuất hiện các nội dung tiêu cực, so sánh bản thân và áp lực đồng trang lứa.

* Về học tập: Điện thoại thông minh là nguyên nhân chính gây mất tập trung trong học tập. Nhiều học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học để chơi game, lướt mạng xã hội, xem video, dẫn đến giảm sút kết quả học tập. Việc lệ thuộc vào điện thoại cũng làm giảm khả năng ghi nhớ, tư duy độc lập và kỹ năng giải quyết vấn đề. Thay vì chủ động tìm hiểu kiến thức, học sinh có xu hướng tìm kiếm câu trả lời nhanh chóng trên mạng mà không phân tích, suy luận.

* Về hành vi và thái độ: Sự lệ thuộc vào điện thoại khiến học sinh trở nên thụ động trong giao tiếp, ít tương tác trực tiếp với bạn bè, thầy cô. Nhiều em có biểu hiện cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc khi bị hạn chế sử dụng điện thoại. Ngoài ra, việc tiếp xúc với các nội dung không phù hợp trên mạng như bạo lực, ngôn ngữ thô tục, văn hóa phẩm đồi trụy có thể ảnh hưởng tiêu cực đến nhân cách và hành vi của học sinh.

* Về mối quan hệ xã hội: Thay vì trò chuyện, chơi đùa cùng nhau, nhiều học sinh chọn cách “sống ảo” qua màn hình điện thoại. Điều này làm suy giảm sự kết nối thực tế giữa người với người, khiến các em thiếu kỹ năng giao tiếp, hợp tác và đồng cảm – những yếu tố quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển xã hội.

Sự cần thiết phải có giải pháp hạn chế việc lạm dụng smartphone trong trường học

Trước những hệ lụy nghiêm trọng nêu trên, việc tìm kiếm và triển khai các giải pháp nhằm hạn chế lạm dụng điện thoại trong trường học là vô cùng cấp thiết. Tôi đã nhiều lần nêu ý kiến về tính cấp thiết của vấn đề trong các cuộc họp của trường nhằm khắc phục những hậu quả xấu nó gây ra cho giáo dục để trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường giáo dục toàn diện về nhân cách, kỹ năng sống và giá trị đạo đức.

Đầu năm học 2025 – 2026, tôi đã thấy một tín hiệu rất tích cực cho vấn đề này. Được sự nhất trí của lãnh đạo trường, đại diện BCH Đoàn trường là cô Nguyễn Thị Anh Bí thư đoàn thanh niên đã lên kế hoạch cho giải pháp mang tên “Giờ ra chơi không điện thoại”. Có thể nói đây là một sáng kiến hay của Đoàn trường nhằm tạo ra môi trường học đường lành mạnh, năng động và gắn kết.

Nội dung chương trình cơ bản là trong các giờ ra chơi, học sinh tuyệt đối không được sử dụng điện thoại. Thay vào đó, Đoàn trường tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, giao lưu giữa các lớp phù hợp với sở thích và lứa tuổi học sinh, bước đầu nhận được sự hưởng ứng rất nhiệt tình của các lớp và có hiệu ứng lan tỏa tốt.

(Một số hình ảnh “Giờ ra chơi không điện thoại” – Nguồn: Fanpage Đoàn trường)

Có thể thấy được những lợi ích mà giải pháp mang lại gồm:

• Tăng cường kết nối thực tế: Học sinh có cơ hội giao lưu, trò chuyện, hợp tác với nhau, từ đó hình thành các mối quan hệ bạn bè tích cực, gắn bó hơn.
• Rèn luyện kỹ năng sống: Tham gia các hoạt động giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, quản lý thời gian, sáng tạo và giải quyết vấn đề.
• Giải tỏa căng thẳng: Sau những giờ học căng thẳng, các hoạt động vui chơi giúp học sinh thư giãn, tái tạo năng lượng, nâng cao tinh thần học tập.
• Hình thành thói quen tốt: Việc không sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi giúp học sinh hình thành thói quen kiểm soát bản thân, giảm lệ thuộc vào công nghệ.

Phản hồi từ học sinh và giáo viên cho thấy chương trình “Giờ ra chơi không điện thoại” nhận được sự hưởng ứng tích cực từ học sinh. Nhiều học sinh chia sẻ rằng họ cảm thấy vui vẻ, gắn bó hơn với bạn bè, và không còn cảm giác “thiếu điện thoại” như trước. Giáo viên cũng bước đầu nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập và hành vi của học sinh sau khi chương trình được triển khai.

Tuy nhiên để phát huy hơn nữa tính hiệu quả của chương trình tôi xin đề xuất một số giải pháp đồng bộ bổ sung như sau:

Một là: Tăng cường nhận thức: Trước tiên, cần nâng cao nhận thức của học sinh, phụ huynh về tác hại của việc sử dụng điện thoại không kiểm soát. Thông qua việc tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, hội thảo, tuyên truyền qua bảng tin, Fanpage, Website của trường có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về ảnh hưởng tiêu cực của smartphone.

Hai là: Quy định rõ ràng trong nhà trường: Các trường học cần ban hành quy định cụ thể về việc sử dụng điện thoại trong khuôn viên trường. Ví dụ: cấm sử dụng điện thoại trong giờ học, chỉ được dùng khi có sự cho phép của giáo viên, hoặc quy định thời gian sử dụng hợp lý trong ngày.

Ba là: Tạo môi trường học tập hấp dẫn: Thay vì cấm đoán, nhà trường nên tạo ra các hoạt động học tập và vui chơi hấp dẫn để học sinh không cảm thấy nhàm chán và tìm đến điện thoại như một phương tiện giải trí và sáng kiến “Giờ ra chơi không điện thoại” là cụ thể hóa giải pháp này. Nhưng theo tôi Đoàn trường nên đa dạng hóa hơn nữa trong “Giờ ra chơi không điện thoại” (ví dụ: có thể tổ chức thêm trò chơi dân gian, hoạt động múa hát tập thể, diễn kịch ngắn, kể chuyện, xiếc ảo thuật, có thể mời thêm thầy cô cùng tham gia để tăng thêm sự hào hứng và kết nối,…) để càng ngày càng tăng tính hiệu quả của chương trình.

Bốn là: Phối hợp với phụ huynh: Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý việc sử dụng điện thoại của học sinh. Nhà trường mà cầu nối quan trọng là giáo viên chủ nhiệm cần phối hợp chặt chẽ với phụ huynh để thống nhất cách quản lý, giám sát và định hướng sử dụng điện thoại một cách hợp lý.

LỜI KẾT: Việc sử dụng smartphone trong học sinh THPT là một thực trạng không thể phủ nhận, mang lại cả lợi ích và hệ lụy. Tuy nhiên, nếu không có sự kiểm soát và định hướng đúng đắn, smartphone sẽ trở thành con dao hai lưỡi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, học tập và sự phát triển toàn diện của học sinh.

Chính vì vậy, việc triển khai các giải pháp hạn chế lạm dụng điện thoại trong trường học là vô cùng cần thiết. Trong đó, mô hình “Giờ ra chơi không điện thoại” tại trường THPT Đoàn Kết là một minh chứng rõ ràng cho sự đúng đắn và hiệu quả của việc tạo ra môi trường học đường tích cực, năng động, gắn kết. Không chỉ giúp học sinh giảm lệ thuộc vào công nghệ, chương trình còn góp phần rèn luyện kỹ năng sống, xây dựng nhân cách và nâng cao chất lượng giáo dục.

                                                           Tân Phú, ngày 22/10/2025

                              Trần Mai Trung – Giáo viên trường THPT Đoàn Kết.